Go to content

Co to jest Ekonomia Społeczna?

Ekonomia społeczna to wykorzystywanie narzędzi ekonomicznych przy realizacji celów społecznych.Podmioty, które wykorzystują te instrumenty, nazywamy podmiotami ekonomii społecznej (PES).

Przedsiębiorstwa społeczne to podmioty gospodarcze, które działają na rzecz celów społecznych. Szukają takich form funkcjonowania na rynku, które umożliwiają maksymalizowanie zysków społecznych. Forma prawna jest tu drugorzędna, choć najczęściej są to stowarzyszenia, fundacje czy spółdzielnie socjalne. Jednak mamy też do czynienia z tradycyjnymi spółdzielniami, spółkami non-profit czy z takimi formami jak Zakłady Aktywności Zawodowej. Są również przykłady zwykłych firm biznesowych, które można śmiało zaliczyć do sfery ekonomii społecznej.

Przedsiębiorstwa społeczne, które działają na rynku, posiadają cechy odróżniające je od zwykłego biznesu. Ponieważ działają w celach społecznych, nie koncentrują się na maksymalizacji zysku właścicieli, lecz na realizowaniu misji społecznej. Często przedsiębiorstwa te są własnością społeczną – wspólną, a nie prywatną. Nierzadko działają w ważnych społecznie niszach, które nie są wystarczająco opłacalne dla sektora biznesu. Ważną misją przedsiębiorstw społecznych (choć przecież tylko jedną z wielu) jest zatrudnianie osób, które na otwartym rynku mają mniejsze szanse. Osoby zagrożone marginalizacją, niepełnosprawne lub mające inne trudności, często potrzebują wsparcia, aby stać się pełnoprawnymi pracownikami.

Jest jeszcze jeden ważny element w funkcjonowaniu przedsiębiorstw, który z założenia ma upodmiotowić tych, na rzecz których działają. Jest to demokratyczna forma zarządzania. To właśnie dopuszczenie do głosu pracowników, osób korzystających z usług i środowisko lokalne w sprawie sposobów działania, zapewnia (obok wspomnianej własności społecznej), że cele społeczne będą brane pod uwagę.

_____________________________________________________________________________________

Co ekonomia społeczna oznacza w praktyce? (artykuł pochodzi ze strony www.ekonomiaspoleczna.pl)

Przedsiębiorstwa społeczne mogą pełnić bardzo różnorodne funkcje. Poniżej przedstawiamy podział ich kompetencji, poparty przykładami polskich przedsięwzięć, stanowiących swoisty dowód na istnienie ekonomii społecznej. Trzeba jednak podkreślić, że ze względu na ciągle jeszcze małą skalę ekonomii społecznej w Polsce, wiele z opisanych tu obszarów dopiero czeka na rozwinięcie.

    * Integracja społeczna i działalność na rynku pracy. Przykładem na tego typu działania może być Pracownia Rzeczy Różnych, prowadzona przez Fundację SYNAPSIS, której celem jest integracja społeczna osób z autyzmem lub Fundacja Sławek pomagająca osadzonym w więzieniach i wychodzącym na wolność powrócić do życia w społeczeństwie. Wszystkie przytoczone w tym tekście przedsięwzięcia integrują grupy defaworyzowane, jednocześnie stwarzając dla nich miejsca pracy

    * Dostarczanie usług publicznych. Usługi publiczne świadczone przez przedsiębiorstwa społeczne mogą mieć bardzo różny charakter, ale przynajmniej dwie ich grupy (usługi społeczne oraz usługi techniczne) są szczególnie ważne dla przedsiębiorczości społecznej.

      a) Usługi społeczne:

  • usługi edukacyjne i socjalne (np. Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynności prowadzi sklep FILANTROP z używaną odzieżą - dochód ze sprzedaży towaru przeznacza na swoją działalność)
  • działania w obszarze szeroko rozumianych usług socjalnych, (np. Stowarzyszenie „Być razem”, zakładające Domy Wspólnoty, gdzie bezdomni początkowo wspierani przez Stowarzyszenie biorą stopniowo odpowiedzialność za prowadzenie przekazanego im we wspólne użytkowanie domu)
  • usługi opiekuńcze świadczone w domu oraz prowadzenie różnego rodzaju instytucji opiekuńczych (tak jak w Stowarzyszeniu Flandria, które skupiając ponad 7 tys. członków jest w stanie negocjować stawki usług pielęgniarskich i opieki medycznej, a nawet prowadzić aptekę),
  • działania w obszarze szeroko rozumianej służby zdrowia (np. Spółdzielnia Socjalna „Szansa i Wsparcie”, która szkoli i przygotowuje sanitariuszki do pracy w szpitalu).

      b) Usługi technicznie mogą dotyczyć np. utrzymywania zieleni miejskiej i innych prac porządkowych związanych z mieniem publicznym (jak np. spółdzielnia socjalna na Piątkowie – dzielnicy Poznania, dająca zatrudnienie osobom zalegającym z płaceniem czynszu). Pokrewne temu są usługi związane ze zbieraniem odpadów, ich segregacją i utylizacją (warszawski EKON działając w tym właśnie obszarze, daje pracę ponad 800 osobom niepełnosprawnym i chorującym psychicznie).
      
    * Usługi o charakterze wzajemnym. Mogą to być zarówno przedsięwzięcia działające w obszarze rynku i konkurencyjne właśnie ze względu na swój wzajemnościowy charakter, np. ubezpieczenia wzajemne (Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych), usługi zdrowotno-opiekuńcze, spółdzielnie telefoniczne itp. Są to też alternatywne mechanizmy wymiany, np. Banki Czasu (czyli wzajemne dzielenie się kompetencjami i usługami w ramach grupy osób zrzeszonych w Banku) albo systemy barterowe. Dobrym przykładem tego typu usług będzie Warszawska Kooperatywa Spożywcza 

    * Usługi na otwartym rynku. Tutaj za przykład może posłużyć Stowarzyszenie "Wzajemna Pomoc", które prowadzi Przedsiębiorstwo Społeczne Gospodę "Jakółeczka", serwującą pyszne posiłki dla lokalnej społeczności i nie tylko; inny przykład to Fundacja Praca dla Niewidomych, która w ramach działalności rolniczej uprawia zboża, ziemniaki, owoce, warzywa, miód a w ramach działalności pozarolniczej produkuje posiłki do szkół dla uczniów objętych akcją dożywiania (ok. 600 porcji dziennie), świadczy usługi cateringowe.

    * Dostarczanie dóbr publicznych i rozwój wspólnot lokalnych. Ilustracją tego typu kompetencji może być Bałtów, mała miejscowość koło Ostrowca Świętokrzyskiego, którego mieszkańcy zastanawiając się, co zrobić z panującymi wokół biedą i bezrobociem, wpadli na pomysł stworzenia Parku Jurajskiego, oczyścili zarośniętą rzekę i  stworzyli na niej szlak wodny, którym spływają tratwy z turystami (co roku Bałtów odwiedza ponad 200 tysięcy osób).

    * Działalność handlowa i produkcyjna. Przedsiębiorstwa społeczne mogą też podejmować działalność produkcyjną, tak jak to robi EKO „Szkoła Życia” w Wandzinie – największy w Polsce ośrodek dla osób uzależnionych od narkotyków, zakażonych wirusem HIV i chorych na AIDS, gdzie od wielu lat prowadzony jest sad ze starymi odmianami polskich drzew owocowych oraz hodowla królików i kur.

Opracowanie powstało w oparciu o materiały projektu "W poszukiwaniu polskiego modelu ekonomii społecznej", www.es.ekonomiaspoleczna.pl oraz opracowanie "Ekonomia społeczna w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki" przygotowane przez Stałą Konferencję Ekonomii Społecznej.